Chân dung Họa sĩ – Thầy giáo Vũ Hoàng Châm người thầy tận tụy với 30 năm ươm mầm tài năng mỹ thuật đất Cảng

Hải Phòng không chỉ nổi tiếng với những bến cảng sầm uất hay những con đường rợp bóng hoa phượng đỏ, mà nơi đây còn là cái nôi nuôi dưỡng biết bao thế hệ tài năng nghệ thuật. Trong số những “người lái đò” thầm lặng chắp cánh cho giấc mơ của các họa sĩ, kiến trúc sư tương lai, không thể không nhắc đến họa sĩ, thầy giáo Vũ Hoàng Châm. Qua nhiều thập kỷ, ông đã dành trọn vẹn tâm huyết và tình yêu nghề để xây dựng một “thương hiệu” luyện thi hội họa tại Hải Phòng, nơi khởi nguồn cho vô số thủ khoa các trường đại học danh tiếng.

Bài viết dưới đây sẽ đưa độc giả bước vào thế giới nghệ thuật và cuộc đời đầy thăng trầm nhưng vô cùng đáng tự hào của thầy Vũ Hoàng Châm – một cựu chiến binh kiên cường, một họa sĩ tài hoa và một nhà giáo tận tụy.

Từ người lính trinh sát gác lại ước mơ nghệ thuật để lên đường bảo vệ Tổ quốc

Cuộc đời của họa sĩ Vũ Hoàng Châm là một bản hùng ca bi tráng và đầy cảm hứng, gắn liền với những giai đoạn lịch sử hào hùng của dân tộc. Khi còn ở độ tuổi của những cô cậu học trò cắp sách đến trường, mang trong mình trái tim rực cháy ngọn lửa đam mê hội họa và ước mơ trở thành họa sĩ, chàng thanh niên Vũ Hoàng Châm đã phải đưa ra một quyết định mang tính bước ngoặt: tạm gác lại bút vẽ, bút chì để khoác lên mình chiếc áo lính, đáp lời sông núi.

Ông và những người đồng đội của mình nhập ngũ cùng ngày, cùng nhau bước vào một trong những cuộc chiến tranh khốc liệt nhất. Trong quân ngũ, với năng khiếu hội họa bẩm sinh, ông được chuyển sang đơn vị trinh sát. Thầy Châm trở thành bộ đội trinh sát thuộc Trung đoàn 18, Sư đoàn 325, một đơn vị chủ lực với nhiều chiến công vang dội. Bàn tay vốn quen với việc pha màu, kẻ đường nét nghệ thuật nay lại được giao phó một nhiệm vụ vô cùng quan trọng và đầy hiểm nguy: vẽ bản đồ tác chiến và bản đồ chiến đấu phục vụ cho các chiến dịch lớn.

Những nét vẽ của người lính trinh sát Vũ Hoàng Châm đã in dấu trên hàng loạt chiến trường ác liệt trải dài từ Bắc chí Nam, qua các chiến dịch lịch sử như Quảng Trị, Đà Nẵng, Phan Thiết, Biên Hòa và điểm đến cuối cùng là Sài Gòn. Có những kỷ niệm chiến trường mà có lẽ suốt cuộc đời này, người nghệ sĩ mang áo lính ấy không bao giờ có thể quên. Điển hình như trong quá trình chuẩn bị cho chiến dịch năm 1975 đánh vào Đà Nẵng, điều kiện làm việc nơi tiền tuyến vô cùng gian khổ, thiếu thốn trăm bề. Ông phải vẽ bản đồ tác chiến trong một không gian chật hẹp, diện tích thao tác chỉ vỏn vẹn 4 mét vuông. Đáng kinh ngạc hơn, bề mặt để ông kê giấy vẽ lại chính là một chiếc thùng lương khô vô cùng nhỏ bé.

Giữa bối cảnh sườn đồi dốc đứng, đạn bom khói lửa kề cận, người lính trẻ cứ phải xoay góc này, rồi lại nhích sang góc kia trên chiếc thùng lương khô chật hẹp ấy để có thể hoàn thiện từng đường nét của tấm bản đồ chiến lược. Chính sự kiên nhẫn, lòng dũng cảm và tài năng thiên bẩm ấy đã giúp ông hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, góp phần nhỏ bé vào đại thắng mùa Xuân, thống nhất đất nước. Bàn tay tài hoa của ông đã vượt qua sự khắc nghiệt của bom đạn để vẽ nên những “bức tranh” mang ý nghĩa sống còn đối với sinh mệnh của hàng ngàn đồng đội.

Hành trình tu nghiệp tại trời Âu và niềm tự hào của nền mỹ thuật Hải Phòng

Khi đất nước hoàn toàn thống nhất, tiếng súng đã ngừng tiếng trên các chiến trường, Vũ Hoàng Châm trở lại với cuộc sống đời thường. Nhưng ngọn lửa đam mê nghệ thuật trong ông chưa bao giờ tắt, mà ngược lại, nó càng bùng cháy mãnh liệt hơn sau những năm tháng bị kìm nén bởi chiến tranh. Ông quyết định quay trở lại mái trường phổ thông, tiếp tục ấp ủ và theo đuổi ước mơ trở thành sinh viên mỹ thuật.

Sự nỗ lực miệt mài, không biết mệt mỏi của người cựu chiến binh đã được đền đáp một cách vô cùng xứng đáng. Ông thi đỗ và trở thành sinh viên xuất sắc trong nhiều năm liền của trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp Hà Nội. Không dừng lại ở đó, với thành tích học tập vượt trội, ông đã vinh dự được cử đi du học. Ông đặt chân đến trường Mỹ thuật Quốc gia Kiev (Cộng hòa Ukraina) cách đây nhiều thập kỷ, mở ra một chương mới rực rỡ trong cuộc đời nghệ thuật của mình.

Đặc biệt, họa sĩ Vũ Hoàng Châm chính là người Hải Phòng đầu tiên được đào tạo một cách bài bản, chính quy và cơ bản về mỹ thuật tại châu Âu. Tại đất nước mang đậm dấu ấn văn hóa và nghệ thuật hàn lâm, ông đã có cơ hội tiếp thu những tinh hoa của nghệ thuật thế giới, rèn giũa kỹ năng và định hình phong cách nghệ thuật cá nhân. Những năm tháng học tập tại châu Âu không chỉ cung cấp cho ông nền tảng kiến thức vững chắc mà còn bồi đắp cho ông một tư duy nghệ thuật sâu sắc, đa chiều.

Năm 1990, sau khi hoàn thành xuất sắc khóa tu nghiệp, mang theo hành trang là khối kiến thức đồ sộ và tấm bằng danh giá, Vũ Hoàng Châm quyết định trở về nước. Trái tim người nghệ sĩ luôn hướng về quê hương, nơi có những người trẻ đang khao khát được tiếp cận với tri thức nghệ thuật đỉnh cao. Ông bắt đầu chặng đường gieo hạt của mình bằng việc tham gia giảng dạy tại trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp và sau đó là Viện Đại học Mở Hà Nội. Tại đây, ông đã trực tiếp hướng dẫn, dìu dắt 38 sinh viên thuộc đa dạng các chuyên ngành từ đồ họa, điêu khắc, đến trang trí nội thất và thời trang bảo vệ thành công luận án tốt nghiệp của mình.

Chia sẻ về tâm huyết nghề nghiệp, thầy Châm từng bộc bạch: “Tôi là một họa sĩ đã được đào tạo rất kỹ càng ở bên châu Âu nên tôi muốn đem cái kiến thức cơ bản của mình truyền đạt lại cho thế hệ sau, nhất là những học sinh là người Hải Phòng quê hương mình. Chính sự truyền đạt của thế hệ trước cho thế hệ sau là một điều cực kỳ quan trọng… tôi là người kế tiếp”. Lời tâm sự ấy đã trở thành kim chỉ nam xuyên suốt 30 năm sự nghiệp giáo dục của ông tại đất Cảng.

Lớp học vẽ thầy Châm: 30 năm ươm mầm tài năng và “lò luyện” thủ khoa hội họa uy tín nhất Hải Phòng

Nhắc đến lĩnh vực luyện thi hội họa tại Hải Phòng, cái tên “Lớp học vẽ thầy Châm” đã trở thành một bảo chứng chất lượng, một địa chỉ vàng được hàng ngàn phụ huynh và học sinh tin tưởng gửi gắm tương lai. Rời xa bục giảng của các trường đại học lớn ở thủ đô, thầy Vũ Hoàng Châm Lại tiếp tục lặng thầm cống hiến ngoài giờ lên lớp bằng việc mở các lớp bồi dưỡng mỹ thuật tại nhà, dành riêng cho các em học sinh có nguyện vọng thi vào các trường đại học khối V, khối H như: Đại học Kiến trúc, Đại học Xây dựng, Đại học Mỹ thuật Công nghiệp….

Trong căn phòng học tràn ngập ánh sáng và ngổn ngang giá vẽ, những bức tượng thạch cao, thầy giáo Châm mỗi ngày vẫn ân cần đi lại giữa các hàng ghế, tỉ mỉ hướng dẫn các em học sinh làm bài tập. Từ việc nhắc nhở từng nét bút, cách gọt chì, đến việc phân tích hướng sáng, tỷ lệ hình khối, tất cả đều được ông truyền đạt bằng sự tận tâm của một người cha, sự nghiêm khắc của một người lính và tư duy chuẩn mực của một chuyên gia tu nghiệp từ châu Âu. Đây chính là công việc mà ông yêu thích và chọn lựa gắn bó suốt hàng chục năm qua.

Chất lượng giảng dạy của lớp học vẽ thầy Châm không chỉ dừng lại ở những lời ngợi khen truyền miệng mà được minh chứng rõ nét qua những con số biết nói và những bảng thành tích đáng nể. Hầu như những học sinh được ông rèn giũa đều có tỷ lệ đỗ vào các trường đại học danh giá rất cao. Đặc biệt hơn cả, lớp học của thầy đã ghi nhận rất nhiều gương mặt xuất sắc đạt danh hiệu Thủ khoa đại học môn Vẽ, được vinh danh trang trọng trên “Bảng Vàng Danh Dự” treo tại lớp học.

Nhìn vào Bảng Vàng Danh Dự, chúng ta không khỏi ngưỡng mộ trước những cái tên đã làm rạng danh nền giáo dục mỹ thuật Hải Phòng:

• Em Nguyễn Thuận Thái (học sinh THPT Trần Nguyên Hãn): Đỗ Thủ khoa trường Đại học Xây dựng Hà Nội khóa thi 2011 với điểm số môn vẽ cao ngất ngưởng: 9,5 điểm.
• Em Đào Duy Tùng (học sinh THPT Thái Phiên): Tiếp bước đàn anh, xuất sắc trở thành Thủ khoa trường Đại học Xây dựng Hà Nội khóa thi 2012 với số điểm ấn tượng: 9,25 điểm.
• Em Đào Đức Lộc (học sinh THPT Lê Quý Đôn): Đỗ xuất sắc vào Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung Ương khóa thi 2012 với điểm số tuyệt đối ở mức giỏi cho cả hai môn năng khiếu: Hình họa 9 điểm, Trang trí 9 điểm.

Không chỉ đào tạo ra những thủ khoa trong nước, trong số các thế hệ học trò do chính tay thầy Châm dìu dắt, có những em học sinh xuất sắc đã trúng tuyển và lên đường sang Liên bang Nga du học, tiếp nối con đường mà người thầy của mình đã từng đi qua.

Để phục vụ tốt nhất cho quá trình giảng dạy và cung cấp tài liệu chuẩn mực cho học sinh trung học phổ thông chuẩn bị thi vào các trường đại học ngành mỹ thuật, họa sĩ Vũ Hoàng Châm còn biên soạn và xuất bản cuốn sách “Trang trí màu cơ bản” do Nhà xuất bản Mỹ thuật ấn hành. Trang bìa cuốn sách gây ấn tượng mạnh với một bức tranh trang trí rực rỡ sắc màu, sử dụng các mảng khối cách điệu nghệ thuật mô tả hình ảnh tựa như một con chim phượng hoàng đầy uyển chuyển và hiện đại. Cuốn sách này đã trở thành cẩm nang gối đầu giường, cung cấp tư duy nền tảng về màu sắc, bố cục cho hàng ngàn sĩ tử luyện thi khối H.

Sự tận tâm trong việc truyền nghề của thầy Châm còn thể hiện rõ nét qua các tác phẩm thực hành của học sinh. Một bức tranh vẽ tĩnh vật bằng chì của học sinh Nguyễn Cao Hà Phương (lớp vẽ tháng 5/2015, học sinh THPT Thăng Long) tại lớp học vẽ Vũ Hoàng Châm đã cho thấy kỹ năng đánh bóng, phân tích hình khối vô cùng xuất sắc. Bức tranh miêu tả chi tiết một chiếc bình gốm với các họa tiết hoa văn năm cánh, bên cạnh là một chiếc cốc nung, hai quả trái cây, được đặt trên nền vải nhún với kỹ thuật xử lý sắc độ sáng tối (chiaroscuro) vô cùng điêu luyện, mang đậm dấu ấn phong cách hàn lâm châu Âu mà thầy Châm truyền đạt.

Phong cách nghệ thuật bình dị và những cống hiến lớn lao cho quy hoạch, kiến trúc thành phố

Bên cạnh vai trò là một người thầy luyện thi mỹ thuật tại Hải Phòng, Vũ Hoàng Châm còn là một họa sĩ, một nhà sáng tác miệt mài với một tâm hồn nghệ thuật sâu sắc. Ngoài những giờ lên lớp, ông lại trở về góc nhỏ của mình, lặng lẽ đắm chìm bên giá vẽ.

Khác với sự khốc liệt của chiến tranh mà ông từng trải qua, tranh của họa sĩ Vũ Hoàng Châm lại toát lên một vẻ đẹp vô cùng giản dị, bình yên. Nhìn vào các tác phẩm của ông, người xem thường bắt gặp một không khí đầm ấm, phảng phất đâu đây hình bóng của những ngôi nhà gỗ truyền thống và những hàng cây bạch dương đặc trưng của nước Nga xa xôi. Tất cả những hình ảnh ấy hòa quyện lại, gợi lên vẻ thân thương, ấm áp của một gia đình hạnh phúc, phản ánh ước vọng về hòa bình và cái đẹp vĩnh cửu trong tâm hồn người cựu chiến binh.

Với nền tảng là một họa sĩ đồ họa chuyên nghiệp, thầy Châm luôn ý thức được trách nhiệm của người nghệ sĩ đối với xã hội và thời cuộc. Ông thường xuyên tham gia vào những đợt phát động sáng tác phục vụ mục tiêu chính trị của địa phương cũng như trung ương. Ông đóng góp tài năng của mình thông qua các mảng tranh áp phích, tranh cổ động, tranh bố cục.

Đặc biệt, tình yêu vô bờ bến dành cho quê hương Hải Phòng luôn là nguồn cảm hứng bất tận trong các dự định tương lai của ông. Ông đã từng ấp ủ dự định sáng tác một chuỗi các bức tranh chuyên sâu về đề tài Hải Phòng. Trong một cuộc thi phát động đợt hai nhằm sáng tác biểu tượng (logo) cho thành phố Hải Phòng, họa sĩ Vũ Hoàng Châm đã từng thể hiện sự quyết tâm cao độ: “Tôi là một họa sĩ đồ họa, tôi sẽ quyết định dồn hết sức của mình ra, để bóc sức của thành phố, để làm sao được một cái biểu tượng đẹp nhất”.

Không chỉ thành công trong lĩnh vực hội họa, đồ họa, họa sĩ Vũ Hoàng Châm còn là một đối tác ăn ý và là người hỗ trợ đắc lực cho các kiến trúc sư trong việc kiến tạo nên diện mạo đô thị. Cùng với các kiến trúc sư, ông tham gia trực tiếp vào nhiều công trình thiết kế thông qua việc dựng các mô hình kiến trúc dựa trên bản vẽ thiết kế.

Giới kiến trúc sư chuyên nghiệp đánh giá rất cao vai trò của ông. Một bản vẽ kiến trúc dẫu có chi tiết đến đâu cũng chỉ là ngôn ngữ trên mặt phẳng, nhưng qua bàn tay tài hoa và kỹ năng riêng biệt của họa sĩ Vũ Hoàng Châm, những mô hình 3D thu nhỏ hiện lên vô cùng sống động, hấp dẫn và đặc biệt là tuân thủ chính xác tuyệt đối các tỷ lệ quy định khắt khe trong kiến trúc. Nhờ những mô hình có tính thuyết phục cực cao do thầy Châm thực hiện, các kiến trúc sư có thể điều chỉnh, hoàn thiện công trình để đạt đến mức độ hoàn mỹ cao nhất. Sự kết hợp này cũng giúp cho các nghệ sĩ và kiến trúc sư thấu hiểu sâu sắc hơn mối quan hệ mật thiết giữa nghệ thuật kiến trúc và nghệ thuật hội họa.

Bạn bè và đồng nghiệp nhận xét về ông không chỉ là một người có bản lĩnh vững vàng trong cuộc sống (được rèn luyện từ những năm tháng hoa lửa của chiến tranh), mà còn là một người có nhiệt tình nghề nghiệp cao độ, dành trọn tâm huyết cho nền hội họa. Khi ông chuyển hướng mạnh mẽ sang công tác giảng dạy, những đóng góp của ông lại càng trở nên vô giá.

Niềm hạnh phúc giản dị của người “lái đò” nghệ thuật

Hơn 30 năm hoạt động bền bỉ, họa sĩ Vũ Hoàng Châm đã vẽ nên một bức tranh cuộc đời thật trọn vẹn và đa sắc thái. Từ một người lính trinh sát kiên trung giữa mưa bom bão đạn, nâng niu xoay xở từng nét vẽ trên chiếc thùng lương khô, đến một cậu sinh viên xuất sắc mang khát vọng tu nghiệp trời Âu, và cuối cùng là một người thầy giáo tận tụy, ngày đêm mài giũa những “viên ngọc thô” của đất Cảng thành những thủ khoa, những họa sĩ, kiến trúc sư tài ba.

Dẫu sở hữu trong tay nền tảng chuyên môn học thuật xuất sắc và nhiều thành tựu lớn trong sáng tác cá nhân, nhưng dường như, đối với thầy Vũ Hoàng Châm, điều làm ông mãn nguyện nhất không phải là danh vọng cá nhân. Nhìn những cô cậu học trò chăm chú bên giá vẽ, thấy các em thi đỗ vào các trường đại học mỹ thuật lớn, bay cao bay xa sang tận nước Nga để tu nghiệp, đó mới chính là niềm hạnh phúc giản dị nhất của người thầy mang tên Vũ Hoàng Châm.

Ông chính là một biểu tượng đẹp của sự kết nối thế hệ, người đã chuyển hóa những tri thức hội họa hàn lâm thành dòng suối mát lành bồi đắp cho thế hệ trẻ. Nếu bạn đang tìm kiếm một địa chỉ học vẽ luyện thi mỹ thuật uy tín tại Hải Phòng, lớp học của thầy Vũ Hoàng Châm chắc chắn sẽ luôn là một “bến đỗ” lý tưởng – nơi không chỉ dạy kỹ thuật đánh bóng, pha màu, mà còn truyền ngọn lửa đam mê bất diệt với nghệ thuật chân chính. Quả thật, Hải Phòng tự hào khi có một người con, một người lính, một người thầy như họa sĩ Vũ Hoàng Châm!

Phóng viên Mai Hương – THP thực hiện